මූසල ජාතකය
ඈත අතීතයේ, එක්තරා රජෙක් බරණැස් රජධානිය පාලනය කළේය. රජුගේ අග මෙහෙසිය ඉතා රූමත්, ගුණවත් ස්ත්රියක වූවාය. එහෙත්, ඇයගේ එක් දුර්වලතාවක් විය. ඒ, ඇය අතිශයින් කෑදර කමින් පෙළුණාය. ඕනෑම දෙයක්, එය කොතරම් මිල අධික වුවත්, ඇයගේ ආහාර රුචියට ගොදුරු විය. ඇගේ කෑදරකම නිසා, රජුගේ භාණ්ඩාගාරයද ක්රමයෙන් හිස්වෙන්නට විය.
දිනක්, අග මෙහෙසිය ඉතා දුර්ලභ පලතුරක් ගැන අසා දැන ගත්තාය. ඒ පලතුර, ඈත රටක, කඳු මුදුනක වැවෙන, ඉතාම මිහිරි හා රෝග සුව කරන ගුණ ඇති එකක් බව ඇය දැන ගත්තාය. ඇයගේ කෑදරකම නැවතත් ඇවිලී ගියේය. ඇය රජුට ඒ පලතුර ගෙන්වා දෙන ලෙස බල කර සිටියාය.
රජු, තම බිසවගේ ආශාව සංසිඳුවනු පිණිස, ඉතා දුෂ්කර ගමනක් ගොස්, ඒ පලතුර ගෙන එන ලෙස තම සෙනවියෙකුට නියෝග කළේය. සෙනවියා, රජුගේ ආඥාව පිළිගෙන, සුවිශාල හමුදාවක් සමග, ඈත රට බලා පිටත්ව ගියේය.
මාස ගණනක ගමනකින් පසු, සෙනවියා හා ඔහුගේ සෙනාව, ඒ දුර්ලභ පලතුර වැවෙන කඳු මුදුන කරා ළඟාවූහ. කඳු මුදුන අතිශයින් දුෂ්කර එකක් විය. එහි උග්ර සුළං හමන්නට විය. අධික සීතල විය. තියුණු ගල් වලින් පිරී තිබිණි. සෙනාෙවා, ඉතා අපහසුවෙන්, බියෙන් හා තැතිගැන්මෙන් පසුව, කඳු මුදුනට ළඟා වූහ.
එහිදී, ඔවුන් දුටු දර්ශනය අතිශයින් භයානක විය. කඳු මුදුනේ, විශාල මූසලෙකු (mūsala) වාසය කළේය. ඒ මූසලා, ඉතා උග්ර, කෝපාවිෂ්ඨ සත්වයෙකි. බලවත් දත් හා තියුණු නිය වලින් සපල වූ ඒ මූසලා, අතිශයින් භයානක පෙනුමක් විය. එහි මුඛයෙන් ගිනි පුපුරු නිකුත් විය.
සෙනවියා, ඒ මූසලා දැක ඉතා බියට පත්විය. ඔහුගේ හදවත වේගයෙන් ගැහෙන්නට විය. ඔහුගේ මුහුණ සුදුමැලි විය. ඔහුට කටින් වචන පිට නොවීය.
"අනේ දෙවියනේ! මේ කුමක්ද? මේ මූසලා, අප සියලු දෙනාම ගිල දමනු ඇත!"
සෙනාෙවා, ඉතා භීතියෙන්, කඳු මුදුනෙන් පලා යන්නට පටන් ගත්හ. ඔවුන් එකිනෙකා තල්ලු කරමින්, ගල් මත පටලවා ගනිමින්, බොහෝ දුක් විඳිමින් පහළට දිව ගියහ.
ඒ අතර, බරණැස් රජධානියේ, බෝසත් මූසලෙකු ලෙස උපත ලබා සිටියේය. ඔහු ඉතා ඥානවන්ත, ධර්මිෂ්ඨ මූසලෙකි. ඔහු බොහෝ දුෂ්කර ක්රියාවන් සිදුකර, පාරමී ධර්මයන් පුරමින් සිටියේය.
ඒ දිනවල, බෝසත් මූසලා, තම පිරිවර සමග, කඳුකරයේ ජීවත් විය. ඔහු තම සත්වයාගේ ස්වභාවය දැන, අවවාද හා අනුශාසනා ලබා දුන්නේය.
ඉතින්, ඒ භයානක මූසලා, තම ගුහාවෙන් එළියට පැමිණ, පලා යන සෙනාව දුටුවේය. ඔහුගේ කෝපය තවත් වැඩි විය. ඔහු ඝෝෂා කරමින්, ඔවුන් පසුපස හඹා යන්නට විය.
ඒ අතර, බෝසත් මූසලා, තම සත්වයන්ට කීවේය:
"මිත්රයනි, බිය නොවන්න. එහි ඇත්තේ ධර්මය. ඒ භයානක මූසලා, අපට හානියක් නොකරනු ඇත. ඔහුගේ කෝපයට හේතුව, අපගේ අඥානකමයි."
බෝසත් මූසලා, තම සත්වයන්ට අනුශාසනා ලබා දෙමින්, ඒ භයානක මූසලා වෙත ගියේය. ඔහු අතිශයින් ධෛර්ය සම්පන්නව, බියකින් තොරව එක එල්ලේ ඒ මූසලා දෙස බලා සිටියේය.
ඒ භයානක මූසලා, බෝසත් මූසලා දෙස බැලුවේය. ඔහුගේ කෝපය ක්රමයෙන් පහව ගියේය. බෝසත් මූසලාගේ ධර්මිෂ්ඨකම, ඔහුගේ ධෛර්යය, ඔහුගේ අහිංසකකම දැක, ඒ භයානක මූසලා ඉතා සන්සුන් විය.
බෝසත් මූසලා, ඒ භයානක මූසලාට ආචාර කළේය. ඔහු අතිශයින් විනීත සිටියේය.
"සහෝදර මූසලා, ඔබගේ කෝපය අවබෝධ කරමි. එහෙත් අප අපගේ අවශ්යතාවය සඳහා මෙතැනට පැමිණියේ. අප ඔබට කිසිදු හානියක් කිරීමට නොසිතුවෙමු."
ඒ භයානක මූසලා, බෝසත් මූසලාගේ ධර්මිෂ්ඨ වචන අසා, තම කෝපය සම්පූර්ණයෙන්ම පසෙක තැබුවේය. ඔහු බෝසත් මූසලාට කීවේය:
"මම දන්නෙමි. ඔබ ධර්මිෂ්ඨ මූසලෙකි. මා කෝපයට පත් වූයේ, මා තනිව සිටින නිසාවෙනි. මා තනිකඩ වූ නිසාවෙනි. ඒ පලතුර, මා ද කන්නෙමි. එහෙත්, ඔබ තම සත්වයන් සමඟ මෙතැනට පැමිණීම නිසා, ඔබට එය ලබා දෙමි. මා තනිව සිටියත්, ඔබ සමඟ මිත්රත්වයක් ගොඩනඟා ගනිමි."
ඒ භයානක මූසලා, බෝසත් මූසලාට ඒ දුර්ලභ පලතුර ලබා දුන්නේය. බෝසත් මූසලා, තම සත්වයන් සමඟ, අතිශයින් සතුටින් එය රජුට ගෙන යන්නට පිටත්ව ගියේය. ඒ සෙනවියා හා ඔහුගේ සෙනාව, ඉතා අවමානයෙන් සිටියත්, බෝසත් මූසලාගේ ධර්මය දැක ඉතා විස්මයට පත් විය.
බෝසත් මූසලා, ඒ පලතුර රජුට ගෙන දුන්නේය. රජු ඉතා සතුටු විය. එහෙත්, අග මෙහෙසිය, ඒ පලතුර කෑමෙන් පසු, තම කෑදරකම තවත් වැඩි විය. ඇය තවත් දුර්ලභ දේ ඉල්ලා සිටියාය. රජු, අවසානයේදී, තම බිසවගේ කෑදරකම නිසා ඉතා සැලී, ඇය සිටි සොළොස් දහසක් බිසෝවරුන් සමඟ අත්හැර තනිව සිටියේය.
බෝසත් මූසලා, තම ධර්මය පුරමින්, තම ජීවිතය පරමාර්ථ කර ගනිමින්, අනෙකුත් සත්වයන්ට අනුශාසනා ලබා දුන්නේය. ඔහුගේ ධර්මය සියලු ලෝකයන් පුරා පැතිර ගියේය.
